рд╢ुрдХ्рд░िрдпा рдкाрдардХों

Photo Journalism рд▓ेрдмрд▓ों рд╡ाрд▓े рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं. рд╕рднी рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдПं
Photo Journalism рд▓ेрдмрд▓ों рд╡ाрд▓े рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं. рд╕рднी рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдПं

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░

рд▓ाрдЗрдЯ (Light)

Dr Awadhesh K. Yadav (Assistant Professor)     рдирд╡ंрдмрд░ 05, 2024    

рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдоें рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмрдЧैрд░ рдЬीрд╡рди рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдоाрдирд╡ рдХी рдЖंрдЦ рддрднी рджेрдЦ рдкाрддी рд╣ैं, рдЬрдм рд▓ाрдЗрдЯ рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ोрдХрд░ рдЙрд╕ рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪрддा рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рд░ंрдЧों рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓ाрдЗрдЯ рдХिрд╕ी рднी рд╡рд╕्рддु рд╕े рдЯрдХрд░ाрдХрд░ рдЖंрдЦ рдХी рдкुрддрд▓ी рд╕े рд╣ोрдХрд░ рд░ेрдЯिрдиा рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪрддी рд╣ै। рдлिрд░ рд░ेрдЯिрдиा рд╕े рдмрдирдиे рд╡ाрд▓ी рддрд╕्рд╡ीрд░ рд╕ंрджेрд╢ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣рдоाрд░े рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдоें рдЙрддрд░ рдЬाрддी рд╣ैं। рдЗрд╕ी рддрдХрдиीрдХ рдкрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рдХैрдорд░ा рднी рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै। рдоाрдирд╡ рдХी рдЖंрдЦ рдФрд░ рдХैрдорд░ा рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рдиे рдкрд░ рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рджृрд╢्рдп рдХो рджेрдЦрдиे рд╣ेрддु рдХैрдорд░ा рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдоाрдирд╡ рдХी рдЖंрдЦ рдЕрдзिрдХ рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрддी рд╣ै। рд░ंрдЧों рдХी рдмाрд░िрдХीрдпा рдкрдХреЬрдиा рд╣ो рдпा рд░ाрдд рдХे рд╕рдордп рдХрдо рдк्рд░рдХाрд╢ рдоें рджेрдЦрдиा рд╣ो, рдХैрдорд░े рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдоाрдирд╡ рдХी рдЖंрдЦ рдХрдИ рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рдХाрд░рдЧрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдПрдХ рдмाрдд рд╣рдоेрд╢ा рдпाрдж рд░рдЦрдиी рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдХैрдорд░े рдХे рд▓िрдП рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рдоाрдирд╡ рдХे рдЖंрдЦ рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं।


рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рд╕े рдкрд░िрдЪрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╣рдо рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рдШрд░ों рдоें рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдХे рд╕ौंрджрд░्рдп рдмोрдз рдХी рддрд░рдл рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпाрди рдХрдо рд╣ी рдЬाрддा рд╣ै। рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд╢рдпрдирдХрдХ्рд╖ рдоें рдиाрдЗрдЯ рд▓ैрдо्рдк рд▓рдЧाрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдкрд░ рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рдирд╣ीं рд╕ोрдЪрддे рд╣ैं। рд░ेрд╕्рдЯोрд░ेंрдЯ рдоें рд▓ाрдЗрдЯ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХрдо рдХ्рдпों рд╣ोрддी рд╣ै? рдЗрд╕ рдкрд░ рднी рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпाрди рдирд╣ीं рдЬाрддा рд╣ै। рджीрд╡ाрд▓ी рдХे рдкрд░्рд╡ рдкрд░ рд╣рдо рдЕрдкрдиे рдШрд░ों рдоें рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдХे рдЬрд░िрдпे рдЦुрд╢िрдпों рдХा рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХрд░рддे рд╣ै।

рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдХे рддीрди рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ोрддे рд╣ैं। рдкрд╣рд▓ा-рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рдк्рд░рдХाрд╢рд╡ाрди рдХрд░рдиा, рдХ्рдпोंрдХि рдЬрдм рддрдХ рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдкрд░ рд╕рдоुрдЪिрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा, рддрдм рддрдХ рдХैрдорд░े рдоें рдЙрд╕рдХी рдЕрдЪ्рдЫी рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдоें рдпрд╣ рдмрддाрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдХौрди рд╕ा рд╕рдордп рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХो рдмाрд░ीрдХी рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рд▓ाрдЗрдЯ рдХी рдоाрдд्рд░ा, рд░ंрдЧ рдФрд░ рджिрд╢ा рдмрджрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЬैрд╕े- рд╕ुрдмрд╣ рдФрд░ рд╢ाрдо рдХे рд╕рдордп рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рд░ंрдЧ рд╣рд▓्рдХा рдиाрд░ंрдЧी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЫाрдпा рднी рд▓рдо्рдмी рдмрдирддी рд╣ै। рддीрд╕рд░ा- рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рдорджрдж рд╕े рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рднाрд╡ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рд▓ाрдЗрдЯ рдПрдХ рдРрд╕ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрднिрди्рди рд▓ाрдЗрдЯ рд╕्рд░ोрддों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдХे рдХिрд╕ी рдЦाрд╕ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЬो рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рд╣рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рдХे рдкीрдЫे рд▓ाрдЗрдЯ рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдирд╣ीं рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдкрд░ рдкреЬрдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдХाрд╢ рд╣ी рдкрд░ाрд╡рд░्рддिрдд рд╣ोрдХрд░ рд▓ैंрд╕ рдХे рд░ाрд╕्рддे рд╕े рдХैрдорд░े рдоें рдХैрдж рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд▓ाрдЗрдЯ рдХी рд╕рд╣ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХैрдорд░ा рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рдаीрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдирд╣ीं рджेрдЦ рдкाрддा рд╣ै рдФрд░ рджृрд╢्рдп рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдоें рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдЖрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд▓ाрдЗрдЯ рд╢ॉрдЯ рдХी рдХрдо्рдкोрдЬिрд╢рди рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрдд्рд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдпрд╣ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рджृрд╢्рдп рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╡िрднिрди्рди рддрдд्рд╡ों рдХो рдХिрддрдиा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдпा рдЕрд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░िрдХोрд░्рдб рдХрд░рдиा рд╣ै। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рдк्рд░рдХाрд╢рдоाрди рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдХрдИ рдмाрд░ рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рдХрд▓ाрдд्рдордХ рддрд░ीрдХे рд╕े рджिрдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рднी рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд▓ाрдЗрдЯ рд╕े рд╣ी рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдоें рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХैрд╕े рджिрдЦाрдИ рджेंрдЧे। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрдЗрдЯ рдиिрдо्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╣ोрддी рд╣ै:-

рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рдФрд░ рдЗрдирдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ  (Direct and Indirect Light)

рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рд▓ाрдЗрдЯ рдХी рд╕рдордЭ рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рд╕्рд░ोрдд рдХ्рдпा рд╣ै? рд▓ाрдЗрдЯ рджो рдоुрдЦ्рдп рдХी рд╣ोрддी рд╣ै। рдкрд╣рд▓ा- рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ, рдФрд░ рджूрд╕рд░ा- рдЗрдирдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ। рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдкрд░ рд╕ीрдзे рдкреЬрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЗрддрдиी рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдоें рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХा рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдмрди рдЬाрддा рд╣ै। рд▓ाрдЗрдЯ рдЬिрддрдиी рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै, рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рднी рдЙрд╕ी рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рдЧрд╣рд░ा рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕्рд░ोрдд рд╕ूрд░्рдп рд╣ै। рдпрджि рд╕ूрд░्рдп рдХी рдХिрд░рдгें рд╕ीрдзे рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдкрд░ рдкреЬрддी рд╣ैं рддो рдЙрд╕े рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╣ाрдИрд▓ोрдЬрди рд╕े рднी рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдкрд░ рд╕ीрдзी рд▓ाрдЗрдЯ рдбाрд▓ी рдЬाрддी рд╣ै рддो рдЙрд╕े рднी рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдРрд╕ी рд▓ाрдЗрдЯ рдоें рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХी рд╕рдкाрдЯ рдЫрд╡ि рдмрдирддी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╣ोрддी рд╣ै। рдХрдИ рдмाрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХा рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдЪрд▓рддा рд╣ै। рдиाрдЯрдХीрдп рдЫрд╡ि рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рднी рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। 

рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдЬрдм рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдкрд░ рд▓ाрдЗрдЯ рд╕ीрдзा рдирд╣ीं рдкреЬрддी рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдЗрдирдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рд▓िрдП рдЗрдирдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдЕрдЪ्рдЫा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХा рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдирд╣ीं рдмрдирддा рд╣ै। рд╕्рдЯूрдбिрдпो рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рд╡िрднिрди्рди рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХी рдорджрдж рд╕े рдЗрдирдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддीрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╣ाрд░्рдб рдФрд░ рд╕ाрдл्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ  (Direct and Indirect Light)

рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрдЗрдЯों рдХो рджो рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╡рд░्рдЧीрдХृрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдПрдХ рд╡рд╣ рд▓ाрдЗрдЯ рдЬो рдХिрд╕ी рдПрдХ рджिрд╢ा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рддी рд╣ै рддрдеा рджूрд╕рд░ा рд╡рд╣ рд▓ाрдЗрдЯ рдЬो рдЪाрд░ों рддрд░рдл рд╣ोрддी рд╣ै рдпाрдиी рдЬिрд╕рдХी рдХोрдИ рджिрд╢ा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдЬो рд▓ाрдЗрдЯ рдХिрд╕ी рдПрдХ рджिрд╢ा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рддी рд╣ै, рдЙрд╕рдХी рд░ोрд╢рдиी рдХाрдлी рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдЪрд▓рддे рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХी рдЫाрдпा рдЧрд╣рд░ी рдмрдирддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рд╣ाрд░्рдб рд▓ाрдЗрдЯ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░िрдд рдЬिрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рдХी рдХोрдИ рджिрд╢ा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдФрд░ рдЪाрд░ों рддрд░рдл рдлैрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ैं рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХी рдЫाрдпा рдХрдо рдмрдиाрддी рд╣ै। рдРрд╕ी рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рд╕ॉрдл्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрди рд▓ाрдЗрдЯों рдХो рдХрдИ рдФрд░ рдиाрдоों рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े- рд╣ाрд░्рдб рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдбाрдпрд░ेрдХ्рд╢рдирд▓ рд▓ाрдЗрдЯ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рдХी рдПрдХ рджिрд╢ा рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдЙрд╕ рджिрд╢ा рдХे рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рдк्рд░рдХाрд╢рдоाрди рдХрд░рддी рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░, рд╕ॉрдл्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдбिрдл्рдпूрдЬ्рдб рд▓ाрдЗрдЯ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ा рдЗрд╕рд▓िрдП рдХ्рдпोंрдХि рдЗрдирдХी рдХोрдИ рдПрдХ рджिрд╢ा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдЕрдкрдиे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХे рд╕рднी рд╡िрд╖рдпों рдХो рдПрдХ рд╕рдоाрди рдк्рд░рдХाрд╢рдоाрди рдХрд░рддी рд╣ै।

рд╣ाрд░्рдб рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдлोрдХрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рд╡िрд╢ेрд╖ рдХो рдлोрдХрд╕ рдХрд░рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рдХो рдк्рд░рдХाрд╢ рджेрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЗрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ॉрдл्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдл्рд▓рдб рд▓ाрдЗрдЯ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдХрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдкूрд░े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдПрдХ рд╕рдоाрди рдк्рд░рдХाрд╢рдоाрди рдХрд░рддी рд╣ै। рджैрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрдП рддो рд╕ाрдоाрди्рдп рддौрд░ рдкрд░ рдХрдорд░ों рд╡ рдЧрд▓िрдпों рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрдЗрдЯ рдл्рд▓рдб рд▓ाрдЗрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЯॉрд░्рдЪ рдпा рдЧाреЬिрдпों рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрдЗрдЯ рдлोрдХрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡ीрдбिрдпो рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрдЗрдЯ рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдХृрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпा рддो рд╣ाрд░्рдб рд▓ाрдЗрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै рдпा рдлिрд░ рд╕ॉрдл्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ।

рд╣ाрд▓ांрдХि рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдХрдИ рд▓ाрдЗрдЯ рдРрд╕ी рднी рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рдл्рд▓рдб рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдлोрдХрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी। рдЗрди рд▓ाрдЗрдЯों рдоें рдпрд╣ рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ें рдкूрд░े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдк्рд░рдХाрд╢рдоाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рддрдеा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрдиे рдкрд░ рдХिрд╕ी рд╡िрд╖рдп рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░ рдХेрди्рдж्рд░िрдд рдХрд░рдХे рднी рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рде्рд░ी-рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ (Three-Point Lighting)

рдпрд╣ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рд╕ेрдЯ-рдЕрдк рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдкрд░ рддीрди рддрд░рдл рд╕े рд▓ाрдЗрдЯ рдбाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЗрд╕े рде्рд░ी-рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдпा рдд्рд░िрдХोрдг рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рде्рд░ी-рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдоें рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рд╣ाрдИрд▓ाрдЗрдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдЫाрдпा рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдлिрд▓ рд▓ाрдЗрдЯ рдЬрд▓ाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж, рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рдмैрдХрдЧ्рд░ाрдЙрдг्рдЯ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмैрдХ рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрди рд▓ाрдЗрдЯों рдХो рдд्рд░िрдХोрдг рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХे рд╕ाрдордиे рдХ्рд░рдорд╢ः рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ рдФрд░ рдлिрд▓ рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдкीрдЫे рд╕े рдмैрдХрдЧ्рд░ाрдЙрдг्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рд╕ेрдЯ-рдЕрдк рд╕े рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдЙрднрд░ा рд╣ुрдЖ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рдЗрд╕ी рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рддрдХрдиीрдХी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рднी рде्рд░ी рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рде्рд░ी рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдХ्рд░рдорд╢ः рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ, рдлिрд▓ рд▓ाрдЗрдЯ рдФрд░ рдмैрдХрдЧ्рд░ाрдЙрдг्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдЬाрдирдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

  • рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ: рдпрд╣ рд▓ाрдЗрдЯ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд▓ाрдЗрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рд╕े рд╣ी рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рдк्рд░рдХाрд╢рдоाрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рдХैрдорд░े рдоें рдХैрдж рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рджृрд╢्рдп рдкрд░ рдЗрд╕ी рд▓ाрдЗрдЯ рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рдХрд╣рдиे рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рд╣ै рдХि рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ рд╕े рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рд╣ाрд░्рдб рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рд╣ी рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рдХी рддीрд╡्рд░рддा рдХाрдлी рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдЪрд▓рддे рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХी рдкрд░рдЫाрдИ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЗрд╕े рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХे рд╕ाрдордиे 45 рдбिрдЧ्рд░ी рдкрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
  • рдлिрд▓ рд▓ाрдЗрдЯ: рдЗрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдкрд░рдЫाрдИ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдлिрд▓ рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рд╕рдоाрдиांрддрд░ рдХैрдорд░े рдХे рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд рдпрд╣ рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХी рдкрд░рдЫाрдИ рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХी рдЫाрдпा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдлिрд▓ рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рд▓िрдП рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рд╕ाрдл्рдЯ рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬрдм рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдкрд░ рдбाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै, рддрдм рдЙрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдоें рдЕंрдзेрд░ा рдЫा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рддрдХрдиीрдХी рднाрд╖ा рдоें рдлाрд▓рдСрдл рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЬिрддрдиी рдЕрдзिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХी рдХी-рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЙрддрдиा рд╣ी рдлाрд▓рдСрдл рдЕрдзिрдХ рдмрдирддा рд╣ै। рдЗрд╕े рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдлिрд▓ рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
  • рдмैрдХрдЧ्рд░ाрдЙрдг्рдб рд▓ाрдЗрдЯ: рдЗрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХे рдкीрдЫे рдХा рджृрд╢्рдп рджिрдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬिрд╕ рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХे рдкीрдЫे рд╕ेрдЯ рд▓рдЧा рд╣ोрддा рд╣ै, рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рд╕ेрдЯ рдХो рджिрдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рдмैрдХрдЧ्рд░ाрдЙрдг्рдб рд▓ाрдЗрдЯ рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдмैрдХ рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рд╕े рд╕ेрдЯ рдкрд░ рдбाрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдЙрд╕ी рджृрд╢्рдпों рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдмैрдХрдЧ्рд░ाрдЙрдг्рдб рджिрдЦाрдиा рд╣ोрддा рд╣ै। 

рд░рд╡िрд╡ाрд░

рдХैрдорд░ा рдХे рдк्рд░рдХाрд░ (Types of Camera)

Dr Awadhesh K. Yadav (Assistant Professor)     рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 20, 2024    

 рдХैрдорд░ा (Camera) рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рдЙрдкрдХрд░рдг рд╣ै। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рд▓िрдП рдкीрдирд╣ोрд▓ рдХैрдорд░ा, рд╡्рдпू рдХैрдорд░ा, рдХाрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдХैрдорд░ा, рдЯрд╡िрди рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░ा, рд╕िंрдЧрд▓ рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░ा, рдЗрди्рд╕рдЯैंрдЯ рдХैрдорд░ा, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।  

  1. рдкिрдирд╣ोрд▓ рдХैрдорд░ा (Pinhole Camera) : рдкिрдирд╣ोрд▓ рдХैрдорд░ा рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рдХैрдорд░ा рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд▓ैंрд╕ рдирд╣ीं рд▓рдЧा рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдПрдкрд░्рдЪрд░ (рддрдеाрдХрдеिрдд рдкिрдирд╣ोрд▓) рдХी рдорджрдж рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрди्рдп рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ें рддो рдпрд╣ рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдЫिрдж्рд░ рд╡ाрд▓ा рд▓ाрдЗрдЯ-рдк्рд░ूрдл рдмॉрдХ्рд╕ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рджृрд╢्рдп рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢ рдПрдкрд░्рдЪрд░ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЧुрдЬрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдмॉрдХ्рд╕ рдХी рджूрд╕рд░ी рджिрд╢ा рдоें рдЙрд▓्рдЯी рдЫрд╡ि рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдмाрдж рдоें рдЗрд╕рдоें рдПрдХ рд▓ैंрд╕ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा।

  2. рд╡्рдпू рдХैрдорд░ा (View Camera: рдпрд╣ рдХैрдорд░े рдмреЬे рдЖрдХाрд░ рдХा рд╣ोрддा рд╣ैं, рдЬिрд╕े рд╕्рдЯैрдг्рдб рдкрд░ рд▓рдЧाрдХрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡्рдпू рдХैрдорд░ा рдоें рд╡्рдпूрдлाрдЗंрдбрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдлिрд▓्рдо рдХी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдПрдХ рд╡्рдпूрдлाрдЗंрдбрд░ рд╕्рдХीрди рд▓рдЧी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु рдпा рджृрд╢्рдп рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХैрдорд░े рдХे рд╡्рдпूрдлाрдЗंрдбрд░ рдоें рд╕ीрдзे рдЦреЬे рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рджृрд╢्рдп рдЙрд▓्рдЯा рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рд╕िрд░ рдиीрдЪे рдФрд░ рдкाँрд╡ рдКрдкрд░ рд╣ोрддा। рдРрд╕े рдХैрдорд░ों рдХो рдЖрдЧे рдФрд░ рдкीрдЫे рджोрдиों рднाрдЧों рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡्рдпू рдХैрдорд░ा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рджोрд╖ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдоें рди рддो рдмрд╣ुрдд рдирдЬрджीрдХ (Extreme Closeup) рдХी рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै рдФрд░ рди рддो рдЗрдирдоें рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп-рдЧрд╣рдирддा (Depth of Field) рдХा рд╣ी рд╕рд╣ी рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
  3. рдХॉрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдХैрдорд░ा (Compact camera) : рдпрд╣ рдЫोрдЯे рдЖрдХाрд░ рдХा рдХैрдорд░ा рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд▓ैрди्рд╕ рдмрджрд▓े рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдХॉрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдХैрдорд░ा рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдХिрд╕्рдо рдХा рд▓ैрди्рд╕ рд▓рдЧा рд╣ोрддा рд╣ै। рдмाрдЬाрд░ рдоें рдРрд╕े рдХॉрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдХैрдорд░ा рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै, рдЬिрдирдоें рдЬूрдо рд▓ैрди्рд╕ рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд▓рдЧा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрдирдХी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп-рдЧрд╣рдирддा (Depth of Field) рддीрди рдлीрдЯ рд╕े рдЕрди्рддрдд рддрдХ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрдирдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдмाрдЬाрд░ рдоें рдРрд╕े рдХॉрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдХैрдорд░ा рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдПрдХ्рд╕рдкोрдЬрд░ рдХो рдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡ः рдЪाрд▓िрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рд▓рдЧी рд╣ोрддी рд╣ै। рдХुрдЫ рдРрд╕े рдоॉрдбрд▓ рднी рдЖ рдЧрдпे рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рд▓рдЧी рдл्рд▓ैрд╢ рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдкрд░ рджिрди рдФрд░ рд╡рд░्рд╖ рдоुрдж्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рднी рд╣ोрддी рд╣ै। рдХॉрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдХैрдорд░ा рдЙрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ें рдХрднी-рдХрднाрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХрд░рдиी рд╣ोрддी рд╣ै। рдРрд╕े рдХैрдорд░े рд╕े рдлोрдЯो рдЦींрдЪрдиा рдмрд╣ुрдд рдЖрд╕ाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ рдоें рд╕े рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдмрдЯрди рджрдмा рдХрд░ рдлोрдЯो рдЦींрдЪी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдПрдкрд░рдЪрд░ рдпा рд╢рдЯрд░ рдХी рдЧрддि рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдХॉрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдХैрдорд░ों рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХो рдХुрдЫ рдЕрд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХा рд╕ाрдордиा рднी рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ैं। рдЬैрд╕े- рдЗрди рдХैрдорд░ों рдоें рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдлिрд▓्рдЯрд░, рд▓ैрди्рд╕, рдл्рд▓ैрд╢ рдЖрджि рд▓рдЧाрдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрдирд╕े рдЦींрдЪे рдЧрдП рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рднी рдЙрддрдиे рд╢ाрд░्рдк рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдЬिрддрдиे рдХि рдХिрд╕ी SLR рдХैрдорд░ा рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рдХॉрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдХैрдорд░े рдХा рд░ैрдЬोрд▓ूрд╢рди рдХाрдлी рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै। рдХॉрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдХैрдорд░े рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдЕрдЪ्рдЫी рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдирд╣ीं рд╕ीрдЦी рдЬा рд╕рдХрддी, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рдПрдкрд░рдЪрд░, рдк्рд░рдХाрд╢ рдоीрдЯрд░ рд╡ рд╢рдЯрд░ рдХी рдЧрддि рдХा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рд╕े рд▓рдЧे рд▓ैंрд╕, рдл्рд▓ैрд╢ рдЖрджि рдХी рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕ीрдоा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрдирдоें рд╕ीрдоिрдд рдПрдкрд░рдЪрд░ рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдХे рдХाрд░рдг рддेрдЬ рдЧрддि рдХी рдлिрд▓्рдо рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। 
  4. рдЯрд╡िрди рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░ा (TLR- Twin Lens Reflex Cameraa) : TLR рдХैрдорд░ा рдоें рджो рд▓ैрди्рд╕ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдХी рдлोрдХрд▓ рд▓ैрди्рде рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ोрддी рд╣ै। рджोрдиों рд▓ैрди्рд╕ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдКрдкрд░ рд▓рдЧे рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрдирдХी рдзूрд░ी рд╕рдорддрд▓ рдФрд░ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд╕рдоाрдиाрди्рддрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рдКрдкрд░ рд╡ाрд▓े рд▓ैрди्рд╕ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдпा рджृрд╢्рдп рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдХрдо्рдкोрдЬ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдиीрдЪे рд╡ाрд▓े рд▓ैрди्рд╕ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдлिрд▓्рдо рдкрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। SLR рдХैрдорд░े рдХी рддрд░рд╣ TLR рдХैрдорд░े рдоें рднी рдКрдкрд░ рд╡ाрд▓े рд▓ैрди्рд╕ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рдоें рдЦुрд▓े рдПрдкрд░рдЪрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдзुंрдзрд▓े рд╢ीрд╢े рдХी рд╕рдорддрд▓ рд╕्рдХ्рд░ीрди рдкрд░ рдмрдирддा рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рдЯрд╡िрди рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░ा рдоें 120 рдпा 220 рдЖрдХाрд░ рдХी рдлिрд▓्рдоों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЗрдирдоें рдРрд╕ा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рднी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि 35 рдоि.рдоी. рдЖрдХाрд░ рдХी рдлिрд▓्рдо рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЬा рд╕рдХे। рдЕрдзिрдХрддрд░ рдЯрд╡िрди рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░ों рдоें рд▓ैрди्рд╕ рдирд╣ीं рдмрджрд▓े рдЬा рд╕рдХрддे, рдкрд░рди्рддु рдХुрдЫ рдиिрд░्рдоाрддाрдУं рдиे рдРрд╕े рдЯрд╡िрди рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░े рдмрдиाрдП рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рд▓ैрди्рд╕ рдмрджрд▓े рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд░ोрд▓िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕, рдоैрдоिрдпा рдФрд░ рд╣ैрд╕рд▓рдм्рд▓ैंрдб рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЯрд╡िрди рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░े рд╣ैं।
  5. рд╕िंрдЧрд▓ рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░ा (SLR- Single Lens Reflex Camera) : рдЕрдкрдиे рдЫोрдЯे рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЧुрдгों рдХे рдХाрд░рдг рд╕िंрдЧрд▓ рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ (SLR) рдХैрдорд░ा рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ै। рдЗрд╕ рдХैрдорд░े рдХी рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ рдоें рд╣рдо  рдЬैрд╕ा рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рджेрдЦрддे рд╣ैं, рд╡ैрд╕ा рд╣ी рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдЦींрдЪрддा рд╣ै। SLR рдХैрдорд░ों рдоें рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рджेрдЦрдиे рдФрд░ рдлोрдЯो рдХो рдЦींрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╣ी рд▓ैрди्рд╕ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдХैрдорд░े рд╕े рд╣рдо рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдХрдо्рдкोрдЬिрд╢рди рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдлोрдЯो рдЦींрдЪрддे рд╕рдордп рдлोрдХрд╕ рдХो рд╢ाрд░्рдк рдХрд░рддे рд╣ुрдП Depth of Field рднी рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд▓ैрди्рд╕ рдХे рдкीрдЫे рд▓рдЧा рджрд░्рдкрдг (Plane Mirror) рдзुंрдзрд▓े рд╢ीрд╢े рдХी рд╕्рдХ्рд░ीрди рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдмрдиाрддा рд╣ै рдФрд░ рд╢рдЯрд░ рдХा рдмрдЯрди рджрдмाрддे рд╣ी рд╢ीрд╢ा рдКрдкрд░ рдХी рдУрд░ рдЙрда рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░, рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдХिрд░рдгें рдлिрд▓्рдо рдкрд░ рдкреЬрддी рд╣ैं рдФрд░ рджृрд╢्рдп рдЕंрдХिрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдРрд╕े рдХैрдорд░ों рдоें рдпрд╣ рджрд░्рдкрдг рддрдм рдЕрдкрдиी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рдеिрддि рдоें рд▓ौрдЯрдХрд░ рдЖрддा рд╣ै, рдЬрдм рдлिрд▓्рдо рдЕрдЧрд▓े рдлोрдЯो рдХे рд▓िрдП рдЖрдЧे рдШूрдо рдЬाрддी рд╣ै, рдкрд░рди्рддु рдоंрд╣рдЧे SLR рдХैрдорд░ों рдоें рдРрд╕ा рдирд╣ीं рд╣ैं। рдЙрдирдоें рджрд░्рдкрдг рдКрдкрд░ рдЙрдардиे рдХे рддुрд░рди्рдд рдмाрдж рдЕрдкрдиी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕्рдеिрддि рдоें рд▓ौрдЯ рдЖрддा рд╣ै। рдЗрди рдХैрдорд░ों рдоें рдлोрдХрд▓ рдк्рд▓ेрди рд╢рдЯрд░ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। SLR рдХैрдорд░े рдХी рдПрдХ рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рд▓ैрди्рд╕ों рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ोрддी рд╣ै। 
  6. рдкोрд▓ेрд░ाрдЗрдб рдХैрдорд░ा (Polaroid Camera) : рдкोрд▓ेрд░ाрдЗрдб рдХैрдорд░ों рдХो рдЗрди्рд╕рдЯैंрдЯ рдХैрдорд░ा рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЦींрдЪे рдЧрдП рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХे рдк्рд░िंрдЯ्рд╕ рдХो рдХुрдЫ рд╣ी рджेрд░ рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдбाрд░्рдХрд░ूрдо рдоें рдЬाрдХрд░ рдлिрд▓्рдо рдбेрд╡рд▓ेрдк рдХрд░ рдиेрдЧेрдЯिрд╡ рдмрдиाрдиे рдФрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдк्рд░िंрдЯ рдмрдиाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рдкреЬрддी рд╣ै। рдкोрд▓ेрд░ाрдЗрдб рдХैрдорд░े рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рд╕рди् 1947 рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдбा. рдПрдбрд╡िрди рд▓ैंрдб (Dr- Edwin Land) рдиे рдХिрдпा рдеा। рдРрд╕े рдХैрдорд░े рд╕े рдм्рд▓ैрдХ рдПंрдб рд╡्рд╣ाрдЗрдЯ рдФрд░ рд░ंрдЧीрди рджोрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдЦींрдЪे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрдирдоें рдл्рд▓ैрд╢ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЦींрдЪे рдЧрдП рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкрд░рдкрд░ाрдЧрдд рдХैрдорд░ों рдХे рдЦींрдЪे рдЧрдпे рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХी рддрд░рд╣ рдирд╣ीं рд╣ोрддे рд╣ैं। рдлिрд░ рднी, рдЗрдирд╕े рдЬो рдлोрдЯो рдЦींрдЪे рдЬाрддे рд╣ैं рд╡े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдХैрдорд░ा рдХрдо рд╕рдордп рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдЦींрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдкोрд▓ेрд░ाрдЗрдб рдХैрдорд░ों рдоें рдоिрдиिрдПрдЪрд░ рд▓ैрдм рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рддुрд░ंрдд рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрддा рд╣ै।
  7. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ा (Digital Camera: рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░े рдХंрдк्рдпूрдЯрд░-рдХ्рд░ांрддि рдХी рджेрди рд╣ैं। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рд╡िрдзा рдоें рдЗрди рдХैрдорд░ों рдХे рдЖрдЧрдорди рд╕े рд╣рд▓рдЪрд▓ рдордЪ рдЧрдИ рд╣ै। рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХे рд▓िрдП рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░े рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрдирдоें рди рддो рдлिрд▓्рдо рд▓рдЧाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рдЙрд╕े рдбेрд╡рд▓рдк рдХрд░ाрдиे рдХी। рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░рдиे рд╣ी рд╕ाрдордиे рдХा рджृрд╖्рдп рдХैрдорд░े рдХी рдоेрдоोрд░ी рдоें рд╕ेрд╡ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рдлिрд░ рдЙрд╕े рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдорди рдЪाрд╣े рджृрд╢्рдп рдХो рд╣ी рдХैрдорд░े рдХी рдоेрдоोрд░ी рдоें рд░рдЦрдиे рдФрд░ рдЕрдирдЪाрд╣े рджृрд╢्рдп рдХो рдбीрд▓ीрдЯ (Delete) рдХрд░рдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдк्рд░िंрдЯ рдХी рдХ्рд╡ाрд▓िрдЯी рднी рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рд╣ोрддी рд╣ै। рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ों рдоें рджृрд╢्рдп рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпूрдлाрдЗंрдбрд░ рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕्рдХ्рд░ीрди рднी рд▓рдЧा рд╣ोрддी рд╣ै। рджृрд╢्рдп рдХो рдХंрдкोрдЬिрд╢рди рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЪीрдЬों рдХो рдиिрдХाрд▓рдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рднी рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдХैрдорд░ा рдХाрдлी рдХीрдорддी рдФрд░ рд░рдЦ-рд░рдЦाрд╡ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕ेे рдиाрдЬुрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрдирдоें рдХुрдЫ рдРрд╕े рдХैрдорд░े рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдлिрд▓्рдо рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдл्рд▓ाрдкी рд▓рдЧाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдПрдХ рдл्рд▓ाрдкी рдХो рднрд░ рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдмрджрд▓ा рднी рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдл्рд▓ाрдкी рдХो рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░рдХे рдк्рд░िंрдЯ рдЖрдЙрдЯ рд▓िрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। 

рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рд╕рд╕्рддे рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ें рднी рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं। рдЗрди рдХैрдорд░ों рдоें рд▓ो (Low) рд▓ाрдЗрдЯ рдоें рднी рд╢ॉрдЯ рд▓ेрдиे рдХी рдЕрдж्рднुрдд рдХ्рд╖рдорддा рд╣ोрддी рд╣ै। рд▓ाрдЗрдЯ рдХे рдк्рд░рддि рдпे рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЬिрд╕ рд▓ाрдЗрдЯ рдоें SLR рдХैрдорд░ों рд╕े рд╢ॉрдЯ рд▓ेрдиा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ै, рдЙрд╕ी рд▓ाрдЗрдЯ рдоें рднी рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ों рд╕े рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЗрдирдХी рднी рдЕрдкрдиी рд╕ीрдоाрдПं рд╣ैं। 

рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдФрд░ рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдЧрдд рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рдЕंрддрд░

рд╕ुрднाрд╖ рд╕рдк्рд░ू рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ ‘рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा’ рдоें рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдФрд░ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдХो рдиिрдо्рди рдк्рд░рдХाрд░ рджрд░्рд╢ाрдпा рд╣ै-

  1. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ों рдоें рд╕ी.рдбी. (Compact disk) рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдЗрд▓ैрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╕ंрдХेрддों рд╕े рдмрдирддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдХैрдорд░ों рдоें рдлिрд▓्рдо рдкрд░ рд▓рдЧे рдШोрд▓ (Emulsion) рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдкреЬрдиे рдкрд░ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ोрддी рд╣ै। 
  2. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рдлोрдЯो рдЦींрдЪрдиे рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдХो рджрд░्рдЬ рдХрд░рдиे рддрдеा рдЙрд╕े рд╕्рдЯोрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕्рдеाрди рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рдлिрд▓्рдо рдПрдХ्рд╕рдкोрдЬ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдХो рдЙрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕्рдЯोрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
  3. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ों рдоें рдк्рд░िंрдЯ рдмрдиाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдиेрдЧेрдЯिрд╡ рдмрдиाрдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рдкреЬрддी, рдЬрдмрдХि рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдХैрдорд░ों рдоें рдк्рд░िंрдЯ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдиेрдЧेрдЯिрд╡ рдмрдиाрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
  4. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ों рдоें рдк्рд░िंрдЯ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рди рд╣ी рд░рд╕ाрдпрдиों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рдбाрд░्рдХрд░ूрдо рдХी। рдЬрдмрдХि рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдХैрдорд░ों рдоें рдЗрд╕рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЕрд╣рдо् рд╣ोрддी рд╣ै।
  5. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рд░рд╕ाрдпрдиों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдирд╣ीं рд░рд╣рддी рдЬрдмрдХि рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рд░рд╕ाрдпрдиों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдк्рд░рджूрд╖िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
  6. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рдоैрдоोрд░ी рд╕्рдЯिрдХ рдпा рдл्рд▓ाрдкी рдХो рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдоें рдбाрд▓рдХрд░ рдХिрд╕ी рдлोрдЯो рдЗрдоेрдЬिंрдЧ рд╕ाрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдлोрдЯो рдоें рддрдм्рджीрд▓ рдХрд░рдХे рдЙрд╕рдХा рдк्рд░िंрдЯ рдиिрдХाрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рдРрд╕ा рдХोрдИ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдирд╣ीं рд╣ै। 
  7. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ों рд╕े рдХрдо рдк्рд░рдХाрд╢ рдоें рднी рдл्рд▓ैрд╢ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдП рдмिрдиा рдлोрдЯो рдЦींрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдХैрдорд░ों рд╕े рдХрдо рдк्рд░рдХाрд╢ рдоें рдлोрдЯो рдЦींрдЪрдиा рдХाрдлी рдХрдаीрди рдХाрд░्рдп рд╣ै।
  8. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ो рд╕े рдЦींрдЪा рдЧрдпा рдлोрдЯो рдпрджि рдЕрдЪ्рдЫा рди рд▓рдЧे рддो рдЙрд╕े рдЙрд╕ी рд╕рдордп рдоिрдЯाрдХрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рджोрдмाрд░ा рдЦींрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЬрдмрдХि рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рджोрдмाрд░ा рдлोрдЯो рдЦींрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдирдпा рдиेрдЧेрдЯिрд╡ рдмрдиाрдиा рдкреЬрддा рд╣ै।


рд╕ोрдорд╡ाрд░

рдХैрдорд░ा рдХे рддрдд्рд╡ (Elements of Camera)

Dr Awadhesh K. Yadav (Assistant Professor)     рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 07, 2024    

рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдПрдХ рдб्рд░ाрдИрд╡рд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдХрд▓-рдкुрд░्рдЬो рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдаीрдХ рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рднी рдЕрдкрдиे рдХैрдорд░े рдХे рд╕рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ोрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै। рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХे рдоौрдЬूрджा рд╕рдордп рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рднाрдЧрджौреЬ рднрд░ी рдЬिंрджрдЧी рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рд╕े рдШрдЯрдиा-рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдХी рднрдпाрд╡рд╣рддा рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рдоौрдЬूрджा рдмाрдЬाрд░ рдоें рд╕ैрдХреЬों рдХрдо्рдкрдиिрдпों рдХे рд╕рд╕्рддे-рдоंрд╣рдЧे рдХैрдорд░ा рдоौрдЬूрдж рд╣ै। рд╕рднी рдХैрдорд░ों рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддрдд्рд╡ рдоिрд▓рддे рд╣ैं:-

  1. рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ (View finder)
  2. рд▓ेंрд╕ (Lens)
  3. рдЖрдИрд░िрд╕/рдкрд░िрддाрд░िрдХा (Iris)
  4. рд╢рдЯрд░ (Shutter)
  5. рдлिрд▓्рдо рдЪैрдо्рдмрд░ (Film Chamber) рдФрд░
  6. рд▓ाрдЗрдЯ рдоीрдЯрд░ (Light Meter)

1. рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ (View finder) : рдХिрд╕ी рднी рдХैрдорд░े рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡्рдпूू рдлाрдЗंрдбрд░ рдХी рдорджрдж рд╕े рджृрд╢्рдп рдХो рджेрдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рдЖрднाрд╕ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рджृрд╢्рдп рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХिрддрдиा рд╣ै। рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХैрдорд░े рдоें рд▓рдЧा рд╣ोрддा рд╣ै। рдХैрдорд░ा рдУрдмрд╕्рдХ्рдпोрд░ा рдХे рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХे рдмाрдж рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрдИ рдЖрд╡рд╖्рдХिाрд░ рдХिрдпे рдЧрдпे। рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХैрдорд░े рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ рд▓рдЧे рд╣ोрддे рд╣ैं। рдХुрдЫ рдмाрдХ्рд╕ рдХैрдорд░े рдоें рд╕ीрдзे рдЖंрдЦ рдХे рд╕्рддрд░ рдХे рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ рд▓рдЧे рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЯрд╡िрди рд▓ैंрд╕ рдФрд░ рд╕िंрдЧрд▓ рд▓ैंрд╕ рдХैрдорд░ा рдоें рдзुंрдзрд▓े рд╢ीрд╢े рдФрд░ рджрд░्рдкрдг рд╡ाрд▓े рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╕िंрдЧрд▓ рд▓ेंрд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░ा рдоें рдк्рд░िрдЬ्рдо, рдзुंрдзрд▓े рдФрд░ рджрд░्рдкрдг рд╡्рдпू рдлाрдЗंрдбрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।

2. рд▓ैрди्рд╕ (Lens) : рдпрд╣ рдХैрдорд░े рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрдд्рд╡ рд╣ै। рдХैрдорд░े рд╕े рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рд╣рдоाрд░ी рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡िрд╖рдп рд╡рд╕्рддु рдХो рджेрдЦрдиा рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдХैрдорд░े рдоें рд▓рдЧे рд▓ैрди्рд╕ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рд▓ैंрд╕ рдХैрдорд░े рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓ैрди्рд╕ рдк्рд░ाрдпः рд╢ीрд╢े рдХा рдмрдиा рдПрдХ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै, рдЬो рджोрдиों рддрд░рдл рд╕े рд╡рдХ्рд░ाрдХाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдХिрд░рдгों рдХो рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рди рдХेрд╡рд▓ рдХैрдорд░े рдоें рдмрд▓्рдХि рдПंрд▓ाрд░्рдЬрд░ рдФрд░ рдк्рд░ोрдЬैрдХ्рдЯрд░ рдоें рднी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдкрд░ рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु рдХे рдмिрдо्рдм рдХा рд╕рд╣ी рд╣ोрдиा, рди рд╣ोрдиा рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рд▓ैрди्рд╕ рдХी рд╡рдХ्рд░рддा рдЧोрд▓ाрдХाрд░, рдмेрд▓рдиाрдХाрд░ рдпा рдЕрдиुрд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рд╣ोрддी рд╣ै, рдкрд░ंрддु рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рд▓ैंрд╕ рдПрдХ рддрд░рдл рд╕े рдЕрд╡рд╢्рдп рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рд▓ैंрд╕ рдоुрдЦ्рдпрддः рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं-рдЙрдд्рддрд▓ рдФрд░ рдЕрд╡рддрд▓।

3. рдЖрдИрд░िрд╕/рдкрд░िрддाрд░िрдХा (Iris) : рдЖрдИрд░िрд╕ (рдкрд░िрддाрд░िрдХा) рдПрдХ рдЕंрдЧूрдаीрдиुрдоा рдЙрдкрдХрд░рдг рд╣ै, рдЬो рдХैрдорд░े рдХे рд▓ेंрд╕ рдХे рдмाрд╣рд░ рд▓рдЧा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдПрдкрд░्рдЪрд░ рдХो рд╕्рд╡рддः рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдИрд░िрд╕ рдХैрдорд░े рдХे рдПрдл-рд╕्рдЯॉрдк рдХो рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдоाрдкрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдХैрдорд░े рдХा рдПрдкрд░्рдЪрд░ рдХिрддрдиा рдк्рд░рдХाрд╢ рджेрддा рд╣ै। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдмреЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдкрд░्рдЪрд░ рдХो рдЪौреЬा рдХрд░рдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрдИрд░िрд╕ рдХो рдХрдо рдПрдл-рд╕्рдЯॉрдк рд╕ेрдЯिंрдЧ рдкрд░ рд╕ेрдЯ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░, рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХैрдорд░े рдХे рдПрдкрд░्рдЪрд░ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрдИрд░िрд╕ рдХो рдПрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рдПрдл-рд╕्рдЯॉрдк рдиंрдмрд░ рдкрд░ рд╕ेрдЯ рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ैं।

4. рд╢рдЯрд░ (Shutter) : рдХैрдорд░े рдХा рдЪौрдеा рдоुрдЦ्рдп рднाрдЧ рд╢рдЯрд░ рд╣ै। рд╢рдЯрд░ рдПрдХ рджрд░рд╡ाрдЬा рдХी рддрд░рд╣ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рд▓ैрди्рд╕ рдФрд░ рдлिрд▓्рдо рдХे рдмीрдЪ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдлिрд▓्рдо рдкрд░ рдкреЬрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдХाрд╢ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рд╢рдЯрд░ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢ рддрднी рдХैрдорд░े рдХे рдЕंрджрд░ рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрдм рдмрдЯрди рджрдмाрдХрд░ рд╢рдЯрд░ рдХो рдЦोрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╢рдЯрд░ рдХो рдРрд╕े рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдХैрдорд░ा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдЙрддрдиे рд╕рдордп рддрдХ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХो рдЖрдиे рджे, рдЬिрддрдиी рджेрд░ рддрдХ рд╡рд╣ рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдкрд░ंрддु рд╕ाрдзाрд░рдг рдХैрдорд░े рдоें рд╢рдЯрд░ рдХी рд╕рдордп рд╕ीрдоा рдкूрд░्рд╡ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕े рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

5. рдлिрд▓्рдо рдЪैрдо्рдмрд░ (Film Chamber) : рдпрд╣ рдХैрдорд░े рдХा рдкांрдЪрд╡ां рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднाрдЧ рд╣ै। рдХैрдорд░े рдоें рдлिрд▓्рдо рдЪैрдо्рдмрд░ рдХे рдоुрдЦ्рдпрддः рджो рднाрдЧ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдкрд╣рд▓े рднाрдЧ рдоें рдЦाрд▓ी рдлिрд▓्рдо рд▓рдЧी рд╣ै। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рджूрд╕рд░े рднाрдЧ рдоें рд▓िрдкрдЯ рдЬाрддी рд╣ै। рдк्рд░ांрд░рднिрдХ рдХैрдорд░ों рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рдмाрдж рдлिрд▓्рдо рдХो рдоैрдиुрдЕрд▓ рддрд░ीрдХे рд╕े рдЖрдЧे рдмреЭाрдпा рдЬाрддा рдеा। рдмाрдж рдоें, рдСрдЯोрдоैрдЯिрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рдмाрдж рдлिрд▓्рдо рдЪैрдо्рдмрд░ рдХे рджूрд╕рд░े рднाрдЧ рдоें рд╕्рд╡рддः рдЬाрдиे рд▓рдЧा। рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░ों рдоें рдлिрд▓्рдо рдЪैрдо्рдмрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдПрд╕рдбी рдпा рдоेрдоोрд░ी рдХाрд░्рдб рд▓рдЧाрдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ोрддी рд╣ै।

6. рд▓ाрдЗрдЯ рдоीрдЯрд░ (Light Meter) : рдпрд╣ рдПрдХ рдпांрдд्рд░िрдХ рдЙрдкрдХрд░рдг рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХैрдорд░े рдХी рд▓ाрдЗрдЯ рдХो рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд▓ाрдЗрдЯ рдоीрдЯрд░ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рдлिрд▓्рдо рдкрд░ рдкреЬрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдЧрддि рдХो рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдХैрдорд░े рдоें рдбिрдЬिрдЯрд▓ рддрдеा рдПрдирд▓ॉрдЧ рдХिрд╕्рдо рдХे рд▓ाрдЗрдЯ рдоीрдЯрд░ рд▓рдЧे рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै।



рдХैрдорд░ा (Carema)

Dr Awadhesh K. Yadav (Assistant Professor)     рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 07, 2024    

рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЪिрдд्рд░ рдмрдиाрдиे рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдзрди рд╣ै- рдХैрдорд░ा। рдЗрд╕рдХी рдХрд▓्рдкрдиा 14рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рддрдм рдХी рдЧрдИ, рдЬрдм рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рдЕंрдзेрд░े рдХрдорд░े рдоें рд╡ाрд╣्рдп рджृрд╢्рдп рдХा рд╡िрд▓ोрдо (рдЙрд▓्рдЯा) рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рджेрдЦा। рдпрд╣ рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рджрд░рд╡ाрдЬे рдоें рдмрдиे рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдЫिрдж्рд░ рд╕े рдЧुрдЬрд░рддे рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рдХाрд░рдг рдмрди рд░рд╣ा рдеा। рдпрд╣ीं рд╕े рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ुрдИ рдХैрдорд░े рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдХрд╣ाрдиी। рдЗрд╕ рдк्рд░рд╡िрдзि рдХा рдХैрдорд░ा рдЖрдм्рд╕्рдХ्рдпूрд░ा (Camera Obscura) рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा। рдХैрдорд░ा (Camera) рдпूрдиाрдиी рд╢рдм्рдж (Kameraa) рд╕े рдмрдиा рд╣ै, рдЬो рдХैрдорд░ा рдЖрдм्рд╕्рдХ्рдпूрд░ा (Camera Obscura) рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдиाрдо рд╣ै। рд▓ैрдЯिрди рднाрд╖ा рдоें рдХैрдорд░ा рдЖрдм्рд╕्рдХ्рдпूрд░ा (Camera Obscura) рдХा рд╢рдм्рдж рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рдЕंрдзेрд░ा рдХрдорд░ा рд╣ोрддा рд╣ै।

рдк्рд░ाрд░ंрдн рдоें рдХैрдорд░ा рдХा рдХुрдЫ рдХрд▓ाрдХाрд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдлेрдж рдХाрдЧрдЬ рдкрд░ рдмрди рд░рд╣े рдЪिрдд्рд░ рдХो рдкैंрд╕िрд▓ рдпा рд░ंрдЧों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा। рдмाрдж рдоें рдЬोрд╕рдл рдиाрдЗрд╕рдлोрд░ рдиाрдЗрдк्рд╕ рдиे рд╕рдлेрдж рдХाрдЧрдЬ рдкрд░ рдмрди рд░рд╣े рдЪिрдд्рд░ рдХे рдЖрдЧे рд░рд╕ाрдпрдиों рд╕े рдпुрдХ्рдд рдПрдХ рд╢ीрдЯ рд░рдЦ рджिрдпा, рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЪिрдд्рд░ рдХा рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рд╕्рдеाрдИ рддौрд░ рдкрд░ рдЕंрдХिрдд рд╣ो рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ुрдЖ рдХि рдХैрдорд░ा рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкрдХрд░рдг рд╣ै।

1569 рдоें  рдЗрдЯрд▓ी рдХे рдбेрд▓ाрдкाрд░्рдЯ рдиाрдордХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рдмाрд╣рд░ рдХे рдмिрдо्рдм рдХो рд╕ाрдл рдФрд░ рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рджрд░рд╡ाрдЬे рдХे рдЫिрдж्рд░ рдоें рдПрдХ рд▓ैंрд╕ рд▓рдЧाрдпा। 1686 рдоें рдЬोрд╣ाрди рдЬॉрди рдиे рдПрдХ рдРрд╕े рдпंрдд्рд░ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рд▓ैंрд╕ рдФрд░ рдПрдХ рджрд░्рдкрдг рд▓рдЧा рд╣ुрдЖ рдеा। рдЗрд╕рдоें рдмिрдиा рдмिрдо्рдм рдХे рд╕ीрдзा рджिрдЦाрдИ рджेрддा рдеा। рдЗрд╕ी рд╕िрдж्рдзांрдд рдкрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕िंрдЧрд▓ рд▓ैंрд╕ рд░िрдлрд▓ैрдХ्рд╕ рдХैрдорд░ा рдмрдиा।

рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХैрдорд░े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं, рдЬैрд╕े- рд╕िंрдЧрд▓ рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ (SLR), рдЯрд╡िрди рд▓ैрди्рд╕ рд░िрдл्рд▓ैрдХ्рд╕ (TLR) рдпा рдЗрди्рд╕рдЯैंрдЯ рдХैрдорд░ा (Instant Carema), рдХैрдорд░ा (compact camera) рдЗрдд्рдпाрджि, рдЬिрд╕рдХे рдЪрд▓рддे рд▓ोрдЧ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкूрдЫрддे рд╣ैं рдХि рдЗрдирдоें рд╕े рдХौрди рд╕ рдХैрдорд░ा рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рдСрдЯो рдлोрдХрд╕ рдХैрдорд░ा (Auto Focus Camera) рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рдкूрдЫा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै рдХि рдоैрди्рдпूрдЕрд▓ (Manual) рдХैрдорд░ा рд╕рд╣ी рд╣ै рдпा рдлिрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдСрдЯो рдлोрдХрд╕ рдХैрдорд░ा। рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें, рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХैрдорд░े рдХे рдЕंрджрд░ рдпрджि рдХुрдЫ рдЧुрдг рд╣ै рддो рдХुрдЫ рдЕрд╡рдЧुрдг рднी рд╣ैं। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХैрдорд░े рдоें рдПрдХ рд╕िрд░े рдкрд░ рд▓ैрди्рд╕ рдФрд░ рджूрд╕рд░े рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдЧ्рд░рд╣рдгрд╢ीрд▓ рдлिрд▓्рдо рд▓рдЧाрдиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ोрддी рд╣ै। рдХैрдорд░े рдХो рдпा рддो рдзाрддु рдпा рдлिрд░ рдХिрд╕ी рд╕िрди्рдеैрдЯिрдХ (Synthetic) рдкрджाрд░्рде рд╕े рд╕ांрдЪे рдоें рдвाрд▓ рдХрд░ рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЖрдХाрд░ рджेрддे рд╕рдордп рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рджौрд░ाрди рдХैрдорд░ा рдкрдХреЬрдиे рдоें рд╕ुрд╡िрдзा рдЬрдирдХ рд╣ो। 

рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХैрдорд░ा рдоें рджो рдХрдХ्рд╖ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдПрдХ рдоें рдлिрд▓्рдо рдбाрд▓ी рдЬाрддी рд╣ै рдЬो рдлोрдЯो рдЦींрдЪрддे рд╕рдордп рджूрд╕рд░े рдХрдХ्рд╖ рдоें рд▓िрдкрдЯрддी рдЬाрддी рд╣ै, рдкрд░рди्рддु рджोрдиों рдХрдХ्рд╖ों рдХे рдмीрдЪ рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕े рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдм рдмрдирдиे рдХी рдЬрдЧрд╣ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдлिрд▓्рдо рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рдк्рд▓ेрдЯ рд▓рдЧी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕े рдХैрдорд░ा рдоें рдлिрд▓्рдо рдбाрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдлिрд▓्рдо рд╕ीрдзी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдХैрдорд░े рдоें рдРрд╕ा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЪिрдд्рд░ рдЦींрдЪрдиे рдХे рдмाрдж рдЬрдм рдлिрд▓्рдо рдЖрдЧे рдХी рдЬाрддी рд╣ै рддो рдлिрд▓्рдо рдоें рдЪिрдд्рд░ рдХा рдирдо्рдмрд░ рдирдЬрд░ рдЖрддा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рдХैрдорд░ों рдоें рд╣рд░ рдЪिрдд्рд░ рдЦींрдЪрдиे рдХे рдмाрдж рдлिрд▓्рдо рд╕्рд╡рдпं рдЖрдЧे рдЪрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै рдФрд░ рдл्рд░ेрдо рдХा рдирдо्рдмрд░ рдмрджрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдХुрдЫ рдХैрдорд░ों рдоें рдХрдо рд░ोрд╢рдиी рдоें рдлोрдЯो рдЦींрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдл्рд▓ैрд╢ рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд▓рдЧा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рдХैрдорд░ों рдоें рдХुрдЫ рдРрд╕े рдХैрдорд░े рднी рд╣ैं, рдЬिрдирдоें ‘рдлिрд▓-рдЗрди-рдл्рд▓ैрд╢’ рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рднी рдл्рд▓ैрд╢ рд▓рдЧाрдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ोрддी рд╣ै। рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХैрдорд░े рдоें рдлिрд▓्рдо рд▓рдЧाрдиे рдХी рди рддो рдЬрдЧрд╣ рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рди рддो рдЬрд░ूрд░рдд। рдЗрд╕рдоें рдлिрд▓्рдо рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдПрд╕рдбी рдХाрд░्рдб рдпा рдоेрдоोрд░ी рдХाрд░्рдб рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдмाрд░-рдмाрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЧुрд░ुрд╡ाрд░

рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдХा рдлोрдЯो рдк्рд░рднाрдЧ (The News Paper Photo Section)

Dr Awadhesh K. Yadav (Assistant Professor)     рд╕िрддंрдмрд░ 19, 2024    

рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХे рдмाрдж рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдоें рдлोрдЯो рдХे рдмреЭрддे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рдХाрд░рдг рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдХो рд╡्рдпाрдкрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░рдиा рдкреЬा। рдХрдИ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдиे рд╕्рдеाрдиीрдп рдлोрдЯो рд╕्рдЯूрдбिрдпा рд╕े рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдХрд░ рдЕрдкрдиे рд▓िрдП рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдЦींрдЪрдиे рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдк рджी। рдХुрдЫ рдиे рдЕрдкрдиे рд░िрдкोрд░्рдЯрд░ों рдХो рд╣ी рдХैрдорд░ा рдкрдХреЬा рджिрдпा, рддो рдХुрдЫ рдиे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ों рдХी рд╡िрдзिрд╡рдд рдиिрдпुрдХ्рддि рднी рдХी। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлोрди рдХे рдЕंрджрд░ рдХैрдорд░ा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд░िрдкोрд░्рдЯрд░ рдФрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рджोрдиों рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░, рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдоें рд╕рдоाрдЪाрд░ рд╡िрднाрдЧ рдХे рд╕рдоाрдиांрддрд░ рдлोрдЯो рдк्рд░рднाрдЧ рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рд▓рдЧा рд╣ै।

рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдХे рдлोрдЯो рдк्рд░рднाрдЧ рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХे рд░िрдХाрд░्рдб рд░рдЦे рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬिрди рдкрд░ рдлोрдЯो рдЦींрдЪрдиे рдХी рддाрд░ीрдЦ рдФрд░ рд╕рдордп рд▓िрдЦा рд╣ोрддा рд╣ै। рдк्рд░ाрд░ंрдн рдоें рдпрд╣ рдХाрд░्рдп рдоैрдиुрдЕрд▓ рддрд░ीрдХे рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा, рдХिрди्рддु рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдоीрдбिрдпा рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рдлोрдЯो рдк्рд░рднाрдЧ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдиिрдо्рди рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ोрддी рд╣ै:-

1- рдлोрдЯो рд╕ंрдкाрджрдХ : рдпрд╣ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рд╕ंрдЧрдарди рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХे рд▓िрдП рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдмреЬे рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рд╕ंрдЧрдарди рдоें рдлोрдЯो рд╕ंрдкाрджрдХ рдХा рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдкрдж рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЫोрдЯे рдпा рдордз्рдпрдо рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рд╕ंрдЧрдарди рдоें рдлोрдЯो рд╕ंрдкाрджрдХ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ंрдкाрджрдХ рдпा рд╕рдоाрдЪाрд░ рд╕ंрдкाрджрдХ рдХे рдХंрдзों рдкрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдлोрдЯो рд╕ंрдкाрджрдХ рдЕрдкрдиे рд╕ंрдЧрдарди рдХा рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╡ рд╕्рдеाрдИ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдкрдиेे рдХाрд░्рдп рдХे рдмрджрд▓े рд╡ेрддрди рд╡ рдЕрди्рдп рднрдд्рддों рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।

2- рд╡рд░िрд╖्рда рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ : рдпрд╣ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рд╕ंрдЧрдарди рдХे рдлोрдЯो рдк्рд░рднाрдЧ рдХा рджूрд╕рд░ा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдмीрдЯ рд░िрдкोрд░्рдЯрд░ों рдХे рд╕ाрде рддाрд▓рдоेрд▓ рдмрдиाрдХрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै। рд╡рд░िрд╖्рда рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдЕрдиुрднाрд╡ी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдоाрд░्рдЧ рджрд░्рд╢рди рдоें рдХрдИ рдЕрди्рдп рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡рд░िрд╖्рда рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдЕрдкрдиे рд╕рд╣рдпोрдЧी рдЕрди्рдп рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ों рдХो рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ рджेрддा рд╣ै।

3- рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ : рдпрд╣ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХे рдлोрдЯो рд╡िрднाрдЧ рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рджिрди-рднрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХे рд▓िрдП рдЗрдзрд░-рдЙрдзрд░ рднрдЯрдХрддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рд╡рд░िрд╖्рда рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдХे рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдХी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рд╣ोрддी рд╣ै। рдХрдИ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдХा рдкрдж рд╕्рдеाрдИ рд╣ोрддा рд╣ै рддो рдХрдИ рдоें рдЕрд╕्рдеाрдИ। рд╕्рдеाрдИ рдкрдж рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рдд рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдк्рд░рддिрдоाрд╣ рд╡ेрддрди рд╡ рднрдд्рддे рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЕрд╕्рдеाрдИ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдоाрдирджेрдп рд╡ рдЕрди्рдп рднрдд्рддे рдЬैрд╕े- рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рд╡ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдЗрдд्рдпाрджि рд╕े рдХाрдо рдЪрд▓ाрдиा рдкреЬрддा рд╣ै।

4- рдл्рд░ीрд▓ॉрд╕рд░ : рдл्рд░ीрд▓ॉрд╕рд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ рд╕े рддाрдд्рдкрд░्рдп рдРрд╕े рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░ों рд╕े рд╣ै, рдЬो рдХिрд╕ी рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рд╕ंрдЧрдарди рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ोрддे рд╣ैं, рдХिрди्рддु рдлोрдЯीрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рд╢ौрдХीрди рд╣ोрддे рд╣ैं। рдРрд╕े рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХे рдк्рд░рдХाрд╢рдиाрд░्рде рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдХो рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрддे рд╣ैं। рдХुрдЫ рдл्рд░ीрд▓ॉрд╕рд░ рдл्рд░ी рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдХुрдЫ рдЕрдкрдиे рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХे рдмрджрд▓े рдХीрдордд рднी рд╡рд╕ूрд▓ рдХрд░рддे рд╣ैं।


рд╕рдоाрдЪाрд░ рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХा рдорд╣рдд्рд╡ (Importance of Photographs in News)

Dr Awadhesh K. Yadav (Assistant Professor)     рд╕िрддंрдмрд░ 19, 2024    

рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХो рдлोрдЯो рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкाрдардХों рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдХी рдХрд▓ा рдХो рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рдХोрдИ рднी рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рд╡ рдкрдд्рд░िрдХा рдирд╣ीं рд╣ै, рдЬो рдмрдЧैрд░ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХे рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдкрд░िрдгाрдорддः рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдЬрдирд╕ंрдЪाрд░ рдоाрдз्рдпрдо рдмрдирдХрд░ рдЙрднрд░ा рд╣ै।

рд╕ंрдЪाрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि ‘рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫी рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдЕрдкрдиे рдкाрдардХों рдХो рдХрдИ рд╣рдЬाрд░ рд╢рдм्рджों рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддी рд╣ै’। рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рд╡ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рд▓िрдП рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдЙрддрдиे рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै, рдЬिрддрдиा рдХि рд╢рдм्рджों рдоें рд▓िрдЦिрдд рд╕рдоाрдЪाрд░। рднाрд░рдд рдЬैрд╕े рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ рдоें рдЬрд╣ां рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рджрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдХे рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХाрдлी рдХрдо рд╣ै, рд╡рд╣ां рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рд╕ंрдЪाрд░ рдХा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╕ाрд░्рдердХ рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै। рддрднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдПрдХ рдлोрдЯो рд╣рдЬाрд░ рд╢рдм्рджों рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै। рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рд╡ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХे рд╕ाрде рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рдиे рд╕े рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╡ рдорд╣рдд्рддा рдмреЭ рдЬाрддी рд╣ै। рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рд╡ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рд╕े рдХिрд╕ी рдШрдЯрдиा рдпा рдЖрдпोрдЬрди рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै। рд╕ुрднाрд╖ рд╕рдк्рд░ू рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд╕्рддрдХ ‘рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा’ рдоें рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдРрд╕ा рдХोрдИ рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░ рд╣ोрдЧा, рдЬो рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рднी рд╣ो। рдкрд░ंрддु рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдРрд╕े рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдЦींрдЪрддे рд╣ैं, рдЬो рд╢рдм्рджों рдХे рдмрдЧैрд░ рднी рдХिрд╕ी рдХाрд▓ рдЦрдг्рдб рддрдеा рдЙрд╕рд╕े рдЬुреЬे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рдмрддाрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╣рдо рджेрд╢-рджुрдиिрдпा рдоें рдШрдЯिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рдЕрдкрдиी рдк्рд░्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЖंрдЦों рд╕े рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдХрдо рджेрдЦ рдкाрддे рд╣ैं, рдХिрди्рддु рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░ों рд╕े рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдХि рд╡े рдЙрди рдШрдЯрдиाрдУं рд╕े рдЬुреЬी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХे рдоाрдз्рдпрдо рдРрд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ें рдХि рдЙрди्рд╣ें рджेрдЦрдХрд░ рд╣рдо рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЖрдиंрджिрдд... рдЙрдд्рд╕ाрд╣िрдд... рджुःрдЦी... рд╣ों рдЬैрд╕े рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЖंрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рдШрдЯिрдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд╣рдо рд╕рднी рд▓ोрдЧों рдиे рдЬुрд▓ाрдИ 2023 рдоें рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдмाреЭ рдХी рд╡िрднिрд╖िрдХा рдХो рдХрд░ीрдм рд╕े рдирд╣ीं рджेрдЦा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рд╕े рдЬुреЬी рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХो рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рд╡ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдХे рдкрди्рдиों рдФрд░ рдЯेрд▓ीрд╡िрдЬрди рд╡ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдХे рд╕्рдХ्рд░ीрди рдкрд░ рдЬрд░ूрд░ рджेрдЦा рд╣ै। рдЗрдирд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдлोрдЯो рдЧ्рд░ाрдлрд░ों рдиे рдмрддाрдпा рдеा рдХि рдЖрдкрджा рдХिрддрдиी рднрдпाрд╡рд╣ рдеी।

рди्рдпूрдпाрд░्рдХ рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдХे рдкूрд░्рд╡ рд╕ंрдкाрджрдХ рдЯрд░्рдирд░ рдХाрдЯрд▓ैрдЬ рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рд╣рдоाрд░े рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдоें рдПрдХ рдРрд╕ी рдЕрдоिрдЯ рдЫрд╡ि рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рдоें рдХिрд╕ी рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рдЙрд╕े рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдХिрд╕ी рдЬрдЯिрд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рдПрдХ рднाрдЧ рдХो рд╣ी рдХ्рдпों рди рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ो рдФрд░ рдЙрд╕े рджेрдЦрдиे рдХे рдкрд░िрдгाрдо рд╕्рд╡рд░ूрдк рдкाрдардХ рдХे рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдоें рдЙрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рдЕрддिрд╡िрдХृрдд рд░ूрдк рд╣ी рдХ्рдпों рди рдЙрднрд░े। рд╣рдо рдлोрдЯो рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рдХो рди рддो рдзीрдоा рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рди рддो рдоौрди। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдоें рднाрд╡рдиा рдХो рджрд░्рд╢ाрдиे рдХा рдкूрд░ा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдпрджि рд╡рд╣ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рдиे рдпोрдЧ्рдп рди рд╣ो рддो рдЙрд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।


рд╕ोрдорд╡ाрд░

рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा (Concept of Photojournalism)

Dr Awadhesh K. Yadav (Assistant Professor)     рд╕िрддंрдмрд░ 02, 2024    

 рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХाрдлी рдкुрд░ाрдиी рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдХैрдорд░े рдХे рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдоें рд░ेрдЦाрдЪिрдд्рд░ों рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╣ोрддा рдеा। рдпрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ी рд╡िрдзा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рднाрд╖ा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдХैрдорд░ा рдХे рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХे рдмाрдж рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдоें рдлोрдЯो рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдмрджрд▓ рдЧрдпा рд╣ै। рдлोрдЯो рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдмреЬी рд╕े рдмреЬी рдШрдЯрдиा рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд╕ंрдЪाрд░ рдХे рд╡िрднिрди्рди рдоाрдз्рдпрдоों рдоें рджृрд╢्рдп рдоाрдз्рдпрдо рдХो рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдоाрдЪाрд░ों рдФрд░ рд▓ेрдЦों рдХो рдлोрдЯो рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рдиे рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдкाрдардХों рдХो рд╕ूрдЪрдиा рджेрдиा, рдоाрд░्рдЧ рджрд░्рд╢рди рд╡ рдордиोрд░ंрдЬрди рдХрд░рдиा рдФрд░ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдХो рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдмрдиाрдиा рд╣ै। рдРрд╕े рдлोрдЯो, рдЬो рд╕рдЪ्рдЪाрдИ рдХो рдЫुрдкाрдиे рддрдеा рдн्рд░рдо рдлैрд▓ाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं, рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХे рджाрдпрд░े рдоें рдирд╣ीं рдЖрддे рд╣ैं।
рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдиे рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдРрд╕ी рдХ्рд░ांрддि рд▓ा рджी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╕рдоाрдЪाрд░ों рд╡ рд▓ेрдЦों рдХो рдХрдо рд╢рдм्рджों рдоें рдмреЬे рд╣ी рдк्рд░рднाрд╡ी рддрд░ीрдХे рд╕े рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा рд╣ै। рдПрдХ рдХрд╣ाрд╡рдд рд╣ै рдХि 'рдПрдХ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рд╣рдЬाрд░ рд╢рдм्рджों рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।' рдлोрдЯो рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдХрдо рдкреЭे-рд▓िрдЦे рд▓ोрдЧों рдкрд░ рдЬ्рдпाрджा рдкреЭрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХी рдЕрднिрд░ूрдЪि рднी рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдХे рдк्рд░рддि рдмреЭрдиे рд▓рдЧी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╢्рд░ेрдп рдЙрди рд╕рднी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХे рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдХाрд░्рдп рдХिрдпा। рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХे рд╕рдорд░्рдкिрдд рдЙрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рднी рдирд╣ीं рднुрд▓ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдХो рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд░ेрдЦाрдЪिрдд्рд░ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рддрдеा рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдлोрдЯो рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рд▓рдЧे।


рд▓ंрджрди рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд ‘рдЗрд▓ेрд╕्рдЯ्рд░ेрдб рд▓ंрджрди’ рджुрдиिрдпा рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे 1842 рдоें рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдлोрдЯो рдХे рд╕ाрде рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХो рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा। рддрдм рдЙрд╕рдХी рдкाрдардХों рдХे рдмीрдЪ рдЦुрдм рдЪрд░्рдЪा рд╣ुрдИ। рд▓ंрджрди рдХे рдмाрдж рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХी рд╢ुрд░ूрдЖрдд рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣ुрдИ। рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдлोрдЯो рдкрдд्рд░рдХाрд░िрддा рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ीं рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि 20рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдкрд╣рд▓े рдФрд░ рджूрд╕рд░े рджрд╢рдХ рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рдФрд░ рд╕िрдг्рдбीрдХेрдЯ्рд╕ рдХाрдлी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ो рдЧрдпे рдеे। рдк्рд░ाрд░ंрдн рдоें рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлी рдХा рдХाрд░्рдпрдХाрдлी рдЦрд░्рдЪीрд▓ा рдХाрд░्рдп рдеा, рдХिрди्рддु рддрдХрдиीрдХी рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдХाрд░рдг рдХाрдлी рд╕рд╕्рддा рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै।


рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдРрд╕ा рдХोрдИ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдпा рдкрдд्рд░िрдХा рд╣ो, рдЬो рдЕрдкрдиे рдкेрдЬों рдкрд░ рд╕рдоाрдЪाрд░ों рд╡ рд▓ेрдЦों рдХे рд╕ाрде рдлोрдЯो рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рди рдХрд░рддी рд╣ो। рд╡ैрд╕े рднी, рдоाрдирд╡ рдЙрд╕ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдХो рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рддрдХ рдпाрдж рд░рдЦрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЕрдкрдиी рдЖंрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рдШрдЯिрдд рд╣ोрддे рд╣ुрдП рджेрдЦрддा рд╣ै। рдоाрдирд╡ рдХी рдЗрд╕ी рдордиोрд╡ृрдд्рддि рдХे рдХाрд░рдг рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ों рдиे рд╕рдоाрдЪाрд░ों рд╡ рд▓ेрдЦों рдХो рдлोрдЯो рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рдиा рдЖрд░ंрдн рдХिрдпा। рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдл рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╕рдоाрдЪाрд░ों рдХी рд╕्рд╡рддः рдкुрд╖्рдЯि рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдлोрдЯो рдк्рд░рдоाрдг рдХा рдХाрд░्рдп рднी рдХрд░рддे рд╣ैं। рджैрдиिрдХ рдЯ्рд░िрдм्рдпूрди рдХे рд╕рдоाрдЪाрд░ рд╕ंрдкाрджрдХ рдЬिрддेंрдж्рд░ рдЕрд╡рд╕्рдеी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░-рдлोрдЯो рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рджрд░्рд╢ाрдП рдЧрдП рддрде्рдпों рдХो рдЭूрдард▓ाрдпा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕рдоाрдЪाрд░ рдЪाрд╣े рдХिрддрдиे рд╣ी рд╢рдм्рджों рдоें рдХ्рдпों рди рд▓िрдЦा рдЬाрдП, рдпрджि рдЙрд╕े рдлोрдЯो рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХी рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдмреЭ рдЬाрддी рд╣ै। рдпрджि рдПрдХ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдлोрдЯो рдХे рд╕ाрде рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рднी рд▓िрдЦा рдЬाрдП рддो рдкाрдардХ рдХे рд▓िрдП рдлोрдЯो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд░ोрдЪрдХ рдмрди рдЬाрддा рд╣ै।


© 2011-2014 School4MEDIA. Designed by Bloggertheme9. Powered By Blogger | Published By Blogger Templates .